Van Spinoza tot kwantumbewussyn

Vir eeue het die mensdom oor die geheim van bewussyn en die verhouding tussen gees en materie nagedink. Sommiges het antwoorde in die dieptes van godsdiens gesoek, ander in die abstraksie van filosofie, en weer ander in die toenemend gesofistikeerde instrumente van die wetenskap. Maar daar is een idee wat deur die eeue strek en blykbaar periodiek met hernude krag opduik: die moontlikheid dat bewussyn, of ten minste 'n primitiewe vorm van ervaring, 'n fundamentele en alomteenwoordige eienskap van die heelal is. Hierdie oeroue idee duik kragtig weer op in die debat wat tans neurowetenskaplikes en filosowe van die bewussyn betrek. Hierdie debat, gebore uit die spore van die nuwe kwantumfisika, het met so 'n impetus ontwikkel dat dit ook die belangstelling van die algemene publiek getrek het.
Spinoza se konsep van 'Deus sive Natura' verteenwoordig een van die kragtigste en mees radikale formulerings van hierdie visie: alles wat bestaan, is 'n uitdrukking van 'n enkele goddelik-natuurlike substansie, en wat ons 'gees' of 'bewussyn' noem, is nie 'n seldsame ongeluk nie, maar die wese van die bestaan self. Volgens hierdie perspektief is die sterrehemel, die klop van 'n sel, die beweging van subatomêre deeltjies en die intuïsie van 'n digter nie afsonderlike verskynsels nie, maar manifestasies van 'n vitale en bewuste kontinuum.
Hierdie boek onderneem 'n reis van argaïese denke na hedendaagse wetenskaplike debat, en deurkruis die denke van antieke filosowe, middeleeuse mistici, moderne idealiste en kwantumgees-teoretici. Die doel is om Spinozistiese denke verder as sy historiese dimensie te ondersoek en 'n nadenke oor die implikasies daarvan vir die toekoms van kennis in te lei. Hierdie verkenning sal nie beperk wees tot beskrywing nie, maar sal poog om verskillende tradisies en dissiplines in dialoog te bring: filosofie, fisika, neurowetenskap en etiek.
Die vraag wat die narratief vergesel, is eenvoudig en tog duizelig: wat as bewussyn nie 'n laat produk van evolusie was nie, maar 'n oorspronklike eienskap van die werklikheid self? As dit waar was, sou elke fragment van die heelal - van klip tot gedagte - deelneem aan dieselfde geheimsinnige bewussyn. 'n Bewussyn wat ons nie net met ander mense verenig nie, maar met die hele kosmos.
Deur sy hoofstukke heen illustreer die boek hoe hierdie idee gebore is, getransformeer is, gekritiseer is en steeds vandag deur wetenskaplikes en filosowe herleef word. Dit gaan nie daaroor om 'n dogma te ontleed nie, maar om 'n ruimte vir besinning te skep wat in staat is om die grense tussen dissiplines en wêreldbeskouings te oorskry. Want, dalk beteken dit om bewussyn te verstaan dat ons die hele weefsel van die werklikheid moet heroorweeg - en dalk beteken dit uiteindelik dat ons onsself moet heroorweeg.